Ustamız William Shakespeare!

Yaklaşık bir buçuk aydır uğraştığımız ödev! Kimdir William Shakespeare?

Eğer aranızda İngiliz Dili ve Edebiyatı okuyan ve Shakespeare hakkında araştırma yapmak isteyen var ise bizler gibi uğraşmasın diye sizlerle ödevimi paylaşıyorum :))

Umarım bir yararı dokunur,cümleler düşük olabilir ancak hepsi ingilizce metinde düzeltildi. :)

                            Ben Johnson ‘Bir zamana ait değil tüm zamanlara ait’ demiştir Shakespeare için.

Peki  nasıl oldu da küçük bir kasabada doğan bir adam böylesine üne kavuştu?400 yılı aşkın süredir sorulan binlerce soru var.Onun hakkında bildiklerimiz ise oldukça kısıtlı.William Shakespeare Stratford-upon-Avon’da doğan bir adamdı bir zamanlar.Günümüzde ise o bir “edebiyat ustası” dır. İngilizcenin en büyük yazarı ve dünyanın en seçkin drama yazarıdır. Sadece yazar değil aynı zamanda şair ve oyuncudur. Günümüze kadar 38 oyunu ve 154 sonesi ulaştı. Bilinen eserlerinin çoğunu 1589-1613 yılları arasında yazdı. İlk oyunları her ne kadar komedi ve tarihi olsa da sonraları trajediye yöneldi.İngiltere’de “ulusal şair” ve “Avon’un Ozan’ı” olarak anılır.Peki Shakespeare’ın ünü nereden geliyor?Bu başarıya nasıl ulaştı?Shakespeare’ı Shakespeare yapan nedir?

William Shakespeare…Genç yaşta büyük bir üne kavuşan bu adamın ciddi bir eğitim hayatı yoktur.Belirli bir eğitim hayatı olmuştur ancak üniversiteye gitmemiştir.Eğitim hayatı olmamasına rağmen çağındaki şairlerden kat be kat üstündür.Shakespeare’dan etkilenmemiş tek bir kitle yoktur.Onun bir cümlesini,onun bir eserini kullanmamış,ondan etkilenmemiş tek bir  sanatçı bile yoktur.Hatta siyasetçileri bile derinden etkilemiştir.Her birine ilham ve yeni fikirler vermiştir.Sanatçılar onun eserlerinden faydalanmışlardır ve böylelikle yeni eserler ortaya çıkmıştır.Ciddi bir eğitim almamasına rağmen William Shakespeare günümüze kadar ulaşan bir üne sahiptir.Hala hakkında binlerce makale yazılmakta ve her geçen gün yeni bir efsane ortaya atılmaktadır.

Shakespeare’in yaşadığı dönemi ele alırsak o dönemde Avrupa’da Rönesans hakimdi.Bu tarihlerde klasik çağ kültürüne ilgi artmıştı.Ovidius,Homeros,Seneca,Plutarkhos gibi Yunan ve Latin yazarların eserleri İngilizceye çevirildi.Shakespeare eserlerini bu yazarların işledikleri konulardan esinlenerek yazmıştır.Ancak Shakespeare her ne kadar diğer yazarlardan etkilense de yazdıkları aslında bir harmanın sonucudur.Shakespeare tarladaki her fidandan kopardığı sebzeler ile muhteşem ve bilinmedik bir yemek çıkarmıştır karşımıza diye tanımlayabiliriz.Bu bağlamda Shakespeare’ın başarısı seçtiği konulardan da kaynaklanmaktadır.Konu bakımından evrensel konulardan yararlanmıştır Shakespeare.Basit kıskançlıklar,tutkunun getirdiği mantıksızlık,kararsızlık gibi konular tüm oyunlarında ustaca işlenmiştir.Shakespeare yaşamı ele almıştır.Günlük konuları öylesine ustaca işlemiştir ki okuduğumuz veya izlediğimiz oyununa bir veya birden çok örnek bulabiliriz.Yani Shakespeare bir anlamda yaşamı şiirselleştirmiştir.Sadece Hamlet’te üzüntü teması işlemiştir.Geri kalan tüm oyunlarında değişik temalara rastlayabiliriz.

Avrupa’da Rönesans hakim iken İngiltere’de ise sanatta Elizabeth çağı denen yıllar yaşanmaktaydı.Kraliçe Elizabeth sanata ve sanatçıya çok değer veriyordu.Bu sayede o yıllarda sanatın her alanında bir gelişme olmuştur.Verilen eserlerin kalitesi yükselmiştir ve sanatçı sayısında ciddi bir artış yaşanmıştır.İngiliz tiyatrosunda ise o dönemde bir isim vardır ki tiyatroya çağ atlatmıştır;William Shakespeare.Ülkesindeki kültür birikimiyle kalmamış,antik kültürden,eski halk bilimlerinden,Fransız ve İtalyan edebiyatından,İngiltere’nin tarihi geçmişinden ve hümanist düşüncelerden de yararlanmıştır.Eserlerinden de anladığımız gibi Shakespeare çok yönlü bir yazardır.Oyunlarında önemli ve doğaüstü tarihsel olayları ve kişileri konu almıştır.Bu yönüyle tarihe de ışık tutmuştur.Shakespeare oyunlarında komedi ve trajediyi bir arada kullanmıştır ve bu yüzden oldukça eleştirilmiştir.Ancak Shakespeare eleştirilmesine rağmen bu iki türü de ustalıkla kullanmıştır.Her ne kadar eleştirenler olsa da Shakespeare oyunları büyüleyici ve zengin dilinden dolayı “şiirsel dramalar” diye de nitelendirilmiştir.Onun eşsiz güzellikte bir şiirsel anlatımla yazdığı eserleri okutmak ve okumak bile başlı başına bir kültürel eğitimdir.William Shakespeare hala günümüzde okullarda ders olarak okutulmaktadır.

Shakespeare’ın  sonelerinin bir bölümü soylu bir genci över, bir bölümü de bir kadına duyduğu sevgiyi dile getirir.  Son derece duyarlı ve zengin bir dille kaleme alınmış şiirlerdir. Sonelerinin ana teması aşktır. Ancak Şair Shakespeare dediğimiz zaman aklımıza tüm oyunları gelir. Bunun nedeni de oyunlarının hem biçim hem de öz açısından şiir oluşudur. Shakespeare’ın yazdığı oyunların en büyük özelliği dilidir. Oyunlarında kullandığı bu şiirsellik Shakespeare’ı diğer şairlerden ayıran en önemli özelliktir. Her ne kadar ağır, süslü bir dil kullansa da Shakespeare sadece halkın üst sınıfına değil halkın tüm kesimine hitap eder. Eğitim bilgisi en alt seviyedeki insandan en üst seviyedeki insan Shakespeare oyunlarında kendilerinden bir şey bulur. Shakespeare güldürürken düşündüren bir yazardır. Onun dehası olaylardaki dramatik noktaları ortaya çıkarmasından ve söz sanatlarındaki ustalığından da anlaşılıyor. Örneğin; yapılan bir araştırmaya göre Shakespeare İngilizceye birçok yeni kelime kazandırmıştır. İlk toplu basım olan ‘First Folio’  800.000 kelime içermektedir. Bu kelimelerin 1700 tanesini Shakespeare ortaya çıkarmıştır. William Shakespeare oyunlarında değişik benzetmeler kullanmıştır. Ona göre insan bir çiğ tanesi veya bir toz parçası, dünya tohuma kaçmış bir bahçe ve sevgi ise ilkbaharda erken açan bir menekşe, ömrü kısa çiçek, esip geçen bir kokudur. Buradan da anlayacağımız gibi o kelimelerin ustasıdır. En basit bir konu bile onun kaleminde büyüleyici bir hal alır. Shakespeare, tarih boyunca en çok okunmuş yazar olma özelliğini hiç kaybetmedi. Bu yüzdendir ki Shakespeare eserleri 100’ü aşkın dile çevrilmiştir. Oyunları günümüzde birçok sinema filmine uyarlanmıştır.

Çoğu kişi Shakespeare’ın ününün yazdığı karakterlerden geldiğini savunur. Kim bilir belki de öyledir. Oyunlarında kullandığı karakterler toplumun her kesimindeki insanlarıdır. Kral, soytarı, tüccar, köylüler vs. Karakterleri genelde iyi ya da kötü olarak ortaya çıkar. Yani kötüler tam kötü, iyiler ise tam iyidir. Bazı insanlara göre Shakespeare’ın zekasını en çok Hamlet, Othello, King Lear ve Machbeth gibi karakterlerde belirgindir. Akılsızca davranışlarının sonuçlarına katlanmak zorunda olan, güçlü ve karmaşık karakterler trajedilerin en belirgin özellikleridir. Bu karakterler Shakespeare’ın yarattığı en güzel karakterlerdendir. Shakespeare’ın yarattığı karakterler onun kendi benliğinden uzak, yaşam felsefesi, düşünceleri ve duygularıyla hiçbir ilişkisi olmayan kendilerine özgü benlikleri, düşünceleri ve duyguları olan karakterlerdir. Ve onlar konuşurken Shakespeare susar. Karakterler Shakespeare’ın sözcüsü değildir. Shakespeare karakterlerini tamamen günlük yaşamdan almıştır. Yani günümüzde de bir Hamlet, bir Machbeth veya bir Desdemona ile karşılaşabiliriz.

Shakespeare’in oyuncular topluluğu tarafından 1599 yılında Globe tiyatrosu inşa edilmiştir. Shakespeare’ın oyunları genellikle Globe tiyatrosunda oynanmıştır. Bu sayede tiyatro büyük bir üne kavuşmuştur. Globe tiyatrosunun dış cephesinde Latince “TO TUS MUNDUS AGIT HISTERIONEM” yazar. Yani “Tüm dünya bir sahnedir”. Bu deyiş Shakespeare’ın As You Like It adlı oyunundan alınmıştır. Buradan da anlayacağımız gibi Shakespeare için sahne demek sadece kapalı bir alandan ibaret değildi.

Shakespeare’ın kendine özgü özelliklerinden biri de karakterlerinin kendi kendine konuşmasıdır. Bu sayede oyunun temposu değişir. Kendi kendine konuşma sanatında oyun karakterlerin yorumu üzerine kurulmuştur. Örneğin; Hamlet’in “To be or not to be!” sözü uluslar arası ses getirmiştir.

Maddenin nasıl katı, sıvı, gaz, plazma gibi halleri varsa insanın ruhsal dünyasının da sevgi, aşk, nefret, kin, hüzün, cesaret, korku, kıskançlık, intikam, merhamet gibi çeşitli halleri vardır. Shakespeare’ın hala okunur olmasının da ise insanların bu durumlarıyla ilgisi vardır. Shakespeare aradan geçen 400 yılı aşkın süreye rağmen güncel bir gerçek gibi okunmaktadır. Bunun sırrı da tarih boyunca şekillenen insan hallerini evrensel bir biçimde yansıtmasından gelir. Shakespeare’ın eserlerinde hem çağının insanlık durumlarını hem de sonraki yüzyılın insanlarıyla her seferinde bir bağlantı kurabilen evrensel insan soyutlamalarının izleri bulunur. Romeo ve Juliet’te; aşk, Othello’da; kıskançlık, Sezar’da; iktidar çatışması, Machbet’te; insanın hırsı için göze aldıkları ve bunun sonucunda oluşan pişmanlık, Kral Lear’da; vefasızlık, doyumsuzluk, Hamlet’te; iktidar kavgası, intikam arzusu, Hırçın Kız’da; kadın-erkek ilişkilerini, Yanlışlıklar Komedyası’nda; insanın komikliklerini bulabiliriz. Shakespeare zekasını yazdığı oyunlarla kanıtlamıştır. İnsanın her türlü ruh halini söze dökebildiği içinde,400 yıldır bu büyüsü sürüyor. Peter Brook adında bir tiyatro yönetmeni onun her satırının bir atom değerinde olduğunu ve içini açtığımızda açığa çıkacak olan enerjinin sonsuz olduğunu söyler. Kısaca özetlemek gerekirse Shakespeare için “YAŞAMIN AYNASIDIR” demiştir Dr.Johnson.